Als je goed richt, gebeurt het

Wat een vennetje vertelt over verandering

Hoe kom je tot het in gang zetten van de verandering? Mijn favoriete verhaal - en ik vertel het zo vaak het kan - is dat van het vennetje in het bos.

Marten Scheffer (Wageningse ecoloog) zit zo’n 39 jaar geleden aan een vennetje en stelt zich de vraag waarom het ene vennetje helder is en het andere troebel. Het wordt een onderdeel van onderzoek en wat blijkt: in een helder vennetje groeien planten weelderig. Daardoor komt de zon steeds minder tot op de bodem. Het water blijft helder, tot er een zetje van buiten komt. Een zware onweersbui, of een extra instroom van mest. Het kantelpunt is in zicht. Het vennetje wordt in hele korte tijd troebel.

Dat is het einde van planten, maar een goede omgeving voor vissen, vooral brasem. Doordat deze de bodem omwoelen blijft het vennetje troebel. Dit nieuwe stabiel blijft in stand. Wanneer de brasem verdwijnt omdat de voeding opraakt door overbevolking of je hem weg vist, komt de bodem tot rust. Licht bereikt de bodem en waterplanten herstellen zich.

Een cyclisch proces, net als bij veranderingen.

Scheffer zag kantelpunten op heel veel plekken in de natuur én in de samenleving. Dit biologische bruggetje hielp ons bij het ontwikkelen van een afwijkende visie op communicatie bij verandering: zoek niet naar draagvak, maar veroorzaak een kantelpunt.

Draagvlak vs kantelpunt

Verandering zit vaak al een tijd in je organisatie. Het sluimert. Hoewel er weerstand is, is het noodzakelijk om te veranderen. Net zoals bij het vennetje dat langzaam vol groeit voel je: er gaat wat gebeuren.

Bij draagvlak ga je op zoek naar begrip en medewerking van het grootste deel van de organisatie. Veel mensen moeten meedoen, massa is traag. Een groep is tegen en haalt de vaart eruit. De verandering gaat bij draagvlak zo snel als de langzaamste. Het verzandt in overleggen en polderen, net zo lang tot niemand er meer brood in ziet. Of dat er een slap aftreksel van de verandering overblijft. Franse toestanden.

Bij kantelpunt zoek je naar de koplopers, de mensen die wel willen en lef hebben. Je voegt energie toe in de organisatie, geeft de verandering momentum. Door successen uit te meten en te vertellen waar het beter kan, verandert momentum in beweging. De koplopers laten zien dát het mogelijk is en wát er mogelijk is. Ze zijn de verandering, zorgen voor steeds meer energie. Het wordt leuk, spannend en geeft energie.

Communicatie op basis van biologie

Biomimicry in de communicatie werkt overtuigend. Communiceer positief over de winst, verzwijg de tegenslagen niet en ga aan het werk met de groep medewerkers die de voordelen ziet. Er zijn medewerkers die het niks vinden en moeilijk veranderen. Bij de kantelpuntmethode hebben ze het nakijken, ook omdat ze geen aandacht krijgen. De aandacht gaat naar de mensen die wel veranderen en durven te experimenteren. De verandering bewijst zichzelf. En de organisatie verandert.